"Lược Sử Tôn Giáo" - Góc Nhìn Đa Chiều Về Niềm Tin Của Nhân Loại

Tôn giáo đã đồng hành cùng nhân loại từ thuở sơ khai. Nhưng bạn đã bao giờ tự hỏi: tôn giáo là gì? Nó xuất phát từ đâu? Và vì sao con người lại hình thành nên tôn giáo?

Cuốn sách Lược sử tôn giáo của Richard Holloway sẽ giúp bạn tìm lời giải đáp.

Một thế giới có 84% dân số theo tôn giáo

Theo số liệu từ Pew Research Center, vào năm 2010, có khoảng 84% dân số thế giới là tín đồ của một tôn giáo nào đó. Tôn giáo luôn đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và duy trì cộng đồng, đồng thời ảnh hưởng đến nhiều quyết định chính trị, xã hội và văn hóa.

Thế nhưng, không phải người theo tôn giáo nào cũng từng nghĩ đến những câu hỏi sâu xa ấy.

Lược sử tôn giáo của Richard Holloway, xuất bản lần đầu năm 2016 (tên tiếng Anh: A Little History of Religion), là một trong số ít tác phẩm hướng đến những vấn đề đó. Sách đã tạo sự chú ý đáng kể trong giới nghiên cứu tôn giáo lúc bấy giờ.

Câu chuyện về các vị tiên tri và hiền triết

Theo tác giả, lịch sử tôn giáo chính là câu chuyện về các vị tiên tri và hiền triết, về những phong trào họ khởi tạo và những kinh thư viết về họ.

Dù những câu chuyện này vẫn đang truyền tải ý nghĩa cho hàng tỷ con người ngày nay, chúng vẫn luôn là chủ đề gây tranh cãi và bất đồng.

Holloway cung cấp thông tin bao quát, dễ hiểu và súc tích về bối cảnh và những câu chuyện mang tính biểu tượng của các tôn giáo lớn trên thế giới: Ấn Độ giáo, Phật giáo, Kỳ-na giáo, Do Thái giáo, Kitô giáo và đạo Islam.

Nhưng điều hấp dẫn nhất của cuốn sách không chỉ nằm ở thông tin lịch sử hay hệ thống tôn giáo. Nó còn là một cuộc phiêu lưu vào các khía cạnh tâm linh và con người.

Tác giả là một giám mục từng trải

Richard Holloway sinh năm 1933, là nhà văn, diễn giả nổi tiếng và từng giữ vai trò Giám mục trong Giáo hội Tân giáo Scotland.

Gói gọn trong khoảng 300 trang, ông chọn cách kể về khởi nguyên của các tôn giáo như những gì họ vẫn tự kể về mình. Ông tạm gác lại mọi hoài nghi có thể có về Thượng đế hay các nhà tiên tri.

Mặt khác, Holloway cũng không ngần ngại đưa ra quan điểm cá nhân đối với những chủ đề như tôn giáo, đạo đức và ý nghĩa cuộc sống.

Nguồn gốc của tôn giáo từ góc nhìn đa ngành

Kết hợp kiến thức từ nhiều ngành như lịch sử, khảo cổ học, sinh học, tâm lý học, tác giả bổ sung vào câu chuyện lịch sử tôn giáo những lý giải đa chiều.

Chẳng hạn, ông nhận ra khởi đầu của tôn giáo đã được nhen nhóm qua cách tổ tiên chúng ta chôn cất người chết. Hay không chỉ con người, mà cả các loài vật cũng có ý niệm về cái chết, nhưng ở chúng chưa từng hình thành khái niệm tôn giáo.

Holloway lý giải: "Những giống loài khác trên Trái đất dường như chẳng cần đến tôn giáo. Đó là vì chúng hòa hợp với đời sống của chính mình hơn chúng ta. Chúng hành động theo bản năng. Chúng thả mình theo dòng chảy sinh tồn mà chẳng hề băn khoăn về sự sống. Loài người đã mất khả năng làm được điều ấy. Bộ não của chúng ta phát triển theo hướng khiến chúng ta biết tự ý thức. Chúng ta quan tâm đến chính mình. Chúng ta không thể không thắc mắc về mọi thứ. Chúng ta không thể không suy nghĩ".

Những câu hỏi lớn của nhân loại

Viết về lược sử tôn giáo nhưng không chỉ dừng lại ở đó, tác phẩm tựa như lời đáp lại của Holloway cho những câu hỏi lớn mà con người vẫn tự vấn từ thuở nguyên sơ: Có ai ở ngoài đó không? Điều gì xảy đến sau khi ta chết?

Theo ông, câu trả lời có thể rất khác nhau – và nhờ vậy mà lịch sử tôn giáo trở nên hấp dẫn hơn.

Tương lai của tôn giáo

Cuối sách, Holloway dành một chương để phân tích về tương lai của tôn giáo sau Thời kỳ Khai sáng. Cách con người tin vào tôn giáo liệu có thay đổi khi chúng ta ngày càng có nhiều kiến thức để giải thích các hiện tượng tự nhiên?

Theo Holloway, dù ngày nay tôn giáo ở nhiều nơi đang trên đà suy giảm, nó vẫn là một "cuộc trình diễn" lớn nhất trên Trái đất.

Ông khuyến khích độc giả – dù là người không có đức tin, một tín đồ thực thụ hay một tín đồ phản biện – đều có thể suy ngẫm về những vấn đề này. "Tôi sẽ để bạn tự quyết định cách nào là tốt nhất để lý giải các câu chuyện bạn sẽ đọc được trong sách này", ông viết.

Giới chuyên môn nói gì?

Tim Whitmarsh (The Guardian): "Một sự suy ngẫm với những kiến thức phong phú về tín ngưỡng ở thế giới phương Tây trong thế kỷ 21, tác phẩm của người có kinh nghiệm dày dặn với tôn giáo. Một cuốn sách bổ ích và đầy trí tuệ".

Katharine C. Black (Anglican and Episcopal History): "Holloway liên tục liên kết các phong trào tôn giáo với những hành động chính trị. Đây có lẽ là lời cảnh báo cho thời đại chúng ta để tìm kiếm một lịch sử tôn giáo chính xác – một cuốn sổ tay hữu ích".

John Charmley (The Times): "Một cuốn sách xuất sắc mà khi đọc xong, chúng ta sẽ biết thêm những kiến thức mới mẻ về các tôn giáo trên thế giới. Theo cách riêng của mình, cuốn sách hấp dẫn này có thể xem là một tác phẩm hồi tưởng có giá trị".